Solunum Fonksiyon Testi (SFT) Nedir? İşyerinde Kimlere, Nasıl Yapılır?
Tozlu ve kimyasal ortamda çalışanlara solunum fonksiyon testi (SFT) zorunlu mu? Spirometri nasıl yapılır, hangi değerler ölçülür, mobil SFT nasıl işler?
İçindekiler
Toz, duman, kimyasal buhar ve gazlara maruz kalan çalışanlar için solunum fonksiyon testi (SFT), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yürütülen tıbbi izlem programlarının temel taşlarından biridir. Tekstil, metal, mermer, mobilya ve gıda gibi Bursa sanayisinin yoğun olduğu pek çok sektörde, işverenin çalışanların akciğer sağlığını düzenli takip etme yükümlülüğü vardır.
Solunum Fonksiyon Testi (SFT) Nedir?
Solunum fonksiyon testi, kişinin akciğerlerinin ne kadar hava alıp verebildiğini ve bu havayı ne hızda dışarı çıkarabildiğini ölçen bir testtir. Test, spirometre adı verilen cihazla yapıldığı için halk arasında sıkça spirometri olarak da anılır.
Elde edilen veriler sayesinde akciğer kapasitesi, hava yolu açıklığı ve solunum performansı değerlendirilir. Astım, KOAH ve özellikle mesleki akciğer hastalıkları gibi durumların erken belirtileri çoğu zaman henüz şikâyet başlamadan bu testle yakalanabilir.
İş sağlığı açısından temel amaç, çalışanın iş ortamından kaynaklanabilecek akciğer etkilerini geri dönüşsüz hasara dönüşmeden, erken dönemde tespit etmektir.
SFT Hangi İşyerlerinde Gereklidir?
Çalışanın maruz kaldığı solunum riski, periyodik muayene kapsamında SFT yapılmasını gerektirir. Aşağıdaki sektörler solunum sistemi açısından yüksek riskli kabul edilir:
- Tekstil ve dokuma tesisleri (pamuk tozu — bisinozis riski)
- Metal işleme, döküm ve kaynak atölyeleri (metal dumanı)
- Mermer, taş ve seramik işleme tesisleri (silis tozu — silikozis riski)
- Ahşap ve mobilya imalathaneleri (ahşap tozu)
- Boya, kimya ve plastik sanayi (çözücü buharları)
- Un, yem ve gıda üretim tesisleri (organik toz)
- Maden ve inşaat sahaları
Maruziyet düzeyi ve risk değerlendirmesi sonucuna göre işyeri hekimi, testin hangi çalışanlara ve hangi sıklıkta yapılacağını belirler.
SFT Nasıl Yapılır?
Test, çalışan açısından ağrısız ve kısa süren bir işlemdir:
- Çalışana testin amacı ve nasıl nefes alıp vereceği anlatılır.
- Burna özel bir mandal takılır; böylece nefes yalnızca ağızdan alınıp verilir.
- Cihazın ağızlığı dudaklarla tam olarak kavranır.
- Derin bir nefes alınır, akciğerler tamamen doldurulur.
- Mümkün olan en güçlü ve en hızlı şekilde nefes dışarı verilir; bazı ölçümlerde üflemeye birkaç saniye devam edilir.
Doğru sonuç için test genellikle birkaç kez tekrarlanır ve en uygun ölçüm değerlendirmeye alınır. Sonucun güvenilirliği, büyük ölçüde çalışanın komutları doğru uygulamasına bağlıdır.
Testte Ölçülen Başlıca Değerler
| Değer | Ne Gösterir? |
|---|---|
| FVC (Zorlu Vital Kapasite) | Derin nefes sonrası verilebilen toplam hava miktarı |
| FEV1 | İlk 1 saniyede dışarı verilen hava miktarı |
| FEV1/FVC oranı | Hava yollarında daralma olup olmadığının ana göstergesi |
Bu değerler çalışanın yaşına, cinsiyetine, boyuna ve kilosuna göre referans aralıklarıyla karşılaştırılır. Sonuçlar işyeri hekimi tarafından yorumlanır; gerektiğinde çalışan göğüs hastalıkları uzmanına yönlendirilir.
Test Öncesi Çalışanın Dikkat Etmesi Gerekenler
- Sigara: Test öncesi saatlerde içilmemesi önerilir (solunum fonksiyonlarını geçici etkiler).
- Ağır egzersiz: Testten hemen önce yoğun fiziksel aktiviteden kaçınılmalıdır.
- Rahat kıyafet: Göğüs hareketini kısıtlamayan giysiler tercih edilmelidir.
- Talimatlara uyum: Üfleme komutlarının doğru uygulanması sonucu doğrudan etkiler.
Mobil SFT Nasıl İşler?
Çalışanları tek tek hastaneye göndermek hem zaman hem üretim kaybıdır. Gözetim OSGB'nin gezici iş sağlığı aracı (Sağlık Bakanlığı izinli) doğrudan işyerinize gelir; spirometre ve diğer tarama cihazları sahada kurulur. Çalışanlar sırayla alınır, kişi başı birkaç dakikalık ölçüm yapılır ve sonuçlar işyeri hekimi değerlendirmesiyle kayıt altına alınır.
ÇSGB yetki belgesi OSGB-236 (2014'ten bu yana) ile işe giriş ve periyodik muayene süreçlerinizin tamamını mevzuata uygun yürütüyoruz.
SFT'yi Tamamlayan Diğer Taramalar
Solunum sağlığı değerlendirmesi tek başına bir test değil, bir bütünün parçasıdır. SFT genellikle şu taramalarla birlikte planlanır:
- Akciğer grafisi (göğüs röntgeni) — yapısal değerlendirme için
- Periyodik sağlık muayenesi — genel İSG yükümlülüğünüz
- Odyometri (işitme testi) — gürültülü ortamlar için
Sıkça Sorulan Sorular
SFT zorunlu mu?
Solunum sistemini etkileyebilecek toz, duman veya kimyasal maruziyeti bulunan işyerlerinde, risk değerlendirmesi ve işyeri hekiminin kararı doğrultusunda SFT periyodik sağlık muayenesinin bir parçası olarak yapılır.
SFT ne kadar sürer?
Bireysel ölçüm, tekrarlarla birlikte yalnızca birkaç dakikadır. Mobil uygulamada bir işyerindeki tüm çalışanlar aynı gün içinde, üretim akışını fazla aksatmadan taranabilir.
Test ağrılı mıdır?
Hayır. İğne veya ilaç kullanılmaz; çalışanın yalnızca komutlara göre nefes alıp vermesi yeterlidir.
SFT kaç yılda bir yapılmalı?
Sıklık, maruziyet düzeyine ve işyeri hekiminin değerlendirmesine göre belirlenir. Yüksek riskli ortamlarda genellikle daha kısa aralıklarla tekrarlanır.
İşyerinizde solunum fonksiyon testi ve diğer mobil sağlık taramaları için ücretsiz teklif formunu doldurabilir veya +90 (224) 666 00 11 numaralı hattımızdan bize ulaşabilirsiniz.